૧. રઘુવંશેષુ વિખ્યાતો રાજા દશરથઃ પુરા।
ચક્રવર્તી સ વિજ્ઞેયઃ સપ્તદીપાધિપોઽભવત્।।
અર્થ: પ્રાચીન કાળમાં રઘુવંશમાં રાજા દશરથ નામે એક પ્રખ્યાત રાજા હતા. તેઓ સાત દ્વીપોના અધિપતિ અને ચક્રવર્તી સમ્રાટ તરીકે જાણીતા હતા.
૨. કૃત્તિકાન્તે શનિંજ્ઞાત્વા દૈવજ્ઞૈર્જ્ઞાપિતો હિ સઃ।
રોહિણીં ભેદયિત્વાતુ શનિર્યાસ્યતિ સામ્પ્રતં।।
અર્થ: જ્યારે જ્યોતિષીઓએ જોયું કે શનિદેવ કૃત્તિકા નક્ષત્રના અંતે પહોંચ્યા છે, ત્યારે તેમણે રાજાને જણાવ્યું કે હવે શનિદેવ રોહિણી નક્ષત્રનું ભેદન કરીને આગળ વધશે.
૩. શકટં ભેદ્યમિત્યુક્તં સુરાઽસુરભયંકરમ્।
દ્વાસધાબબ્દં તુ ભવિષ્યતિ સુદારુણમ્।।
અર્થ: આ 'રોહિણી શકટ ભેદન' દેવતાઓ અને અસુરો માટે પણ ભયંકર છે. તેનાથી બાર વર્ષ સુધી અત્યંત ભયાનક દુષ્કાળ પડશે.
૪. એતચ્છ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યં મન્ત્રિભિઃ સહ પાર્થિવઃ।
વ્યાકુલં ચ જગદ્દૃષ્ટવા પૌર-જાનપદાદિકમ્।।
અર્થ: જ્યોતિષીઓના આ વચનો સાંભળીને રાજા દશરથ ચિંતિત થયા. તેમણે જોયું કે નગરજનો અને સમગ્ર પ્રજા આ સમાચારથી વ્યાકુળ થઈ ગઈ છે.
૫. બ્રુવન્તિ સર્વલોકાશ્ચ ભયમેતત્સમાગતમ્।
દેશાશ્ચ નગર ગ્રામા ભયભીતઃ સમાગતાઃ।।
અર્થ: બધા લોકો કહેવા લાગ્યા કે આ મોટું સંકટ આવી પડ્યું છે. દેશો, નગરો અને ગામડાના તમામ લોકો અત્યંત ભયભીત થઈ ગયા.
૬. પપ્રચ્છ પ્રયતોરાજા વસિષ્ઠ પ્રમુખાન્ દ્વિજાન્।
સમાધાનં કિમત્રાઽસ્તિ બ્રૂહિ મે દ્વિજસત્તમઃ।।
અર્થ: ત્યારે રાજાએ વસિષ્ઠ મુનિ જેવા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને પૂછ્યું, "હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! આ સમસ્યાનું કોઈ સમાધાન હોય તો મને કહો."
૭. પ્રાજાપત્યે તુ નક્ષત્રે તસ્મિન્ ભિન્નેકુતઃ પ્રજાઃ।
અયં યોગોહ્યસાધ્યશ્ચ બ્રહ્મ-શક્રાદિભિઃ સુરૈઃ।।
અર્થ: પ્રજાપતિના નક્ષત્ર (રોહિણી) નું ભેદન થાય તો પ્રજા કેવી રીતે બચશે? આ યોગ તો બ્રહ્મા અને ઇન્દ્ર જેવા દેવતાઓ માટે પણ અસાધ્ય છે.
૮. તદા સઞ્ચિન્ત્ય મનસા સાહસં પરમં યયૌ।
સમાધાય ધનુર્દિવ્યં દિવ્યાયુધસમન્વિતમ્।।
અર્થ: ત્યારે રાજા દશરથે મનમાં વિચાર કરી અત્યંત સાહસ કર્યું. તેમણે પોતાનું દિવ્ય ધનુષ અને દિવ્ય અસ્ત્રો ધારણ કર્યા.
૯. રથમારુહ્ય વેગેન ગતો નક્ષત્રમણ્ડલમ્।
ત્રિલક્ષયોજનં સ્થાનં ચન્દ્રસ્યોપરિસંસ્થિતામ્।।
અર્થ: રથમાં સવાર થઈને તેઓ વેગથી નક્ષત્રમંડળમાં પહોંચ્યા, જે સ્થાન ચંદ્રથી ત્રણ લાખ યોજન ઉપર આવેલું છે.
૧૦. રોહિણીપૃષ્ઠમાસાદ્ય સ્થિતો રાજા મહાબલઃ।
રથેતુકાઞ્ચને દિવ્યે મણિરત્નવિભૂષિતે।।
અર્થ: મહાબળવાન રાજા દશરથ રોહિણી નક્ષત્રની પાછળ જઈને ઉભા રહ્યા. તેઓ મણિ-રત્નોથી જડેલા સુવર્ણના દિવ્ય રથમાં બિરાજમાન હતા.
૧૧. હંસવર્નહયૈર્યુક્તે મહાકેતુ સમુચ્છિતે।
દીપ્યમાનો મહારત્નૈઃ કિરીટમુકુટોજ્વલૈઃ।।
અર્થ: હંસ જેવા શ્વેત ઘોડાઓ જોડેલા અને ઊંચી ધજાવાળા રથમાં, રત્નજડિત તેજસ્વી મુગટ પહેરેલા રાજા શોભી રહ્યા હતા.
૧૨. બ્યરાજત તદાકાશે દ્વિતીયે ઇવ ભાસ્કરઃ।
આકર્ણચાપમાકૃષ્ય સહસ્ત્રં નિયોજિતમ્।।
અર્થ: તે સમયે આકાશમાં રાજા બીજા સૂર્ય સમાન લાગતા હતા. તેમણે ધનુષની પણછને કાન સુધી ખેંચીને (સંહારક અસ્ત્ર) તૈયાર કર્યું.
૧૩. કૃત્તિકાન્તં શનિર્જ્ઞાત્વા પ્રદિશતાંચ રોહિણીમ્।
દૃષ્ટવા દશરથં ચાગ્રેતસ્થૌતુ ભૃકુટીમુખઃ।।
અર્થ: જ્યારે શનિદેવે કૃત્તિકા પૂર્ણ કરી રોહિણીમાં પ્રવેશવાની તૈયારી કરી, ત્યારે સામે ઉભેલા દશરથને જોઈને તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ભમર ચઢાવીને ઉભા રહી ગયા.
૧૪. સંહહારાસ્ત્રં શનિર્દૃષ્ટવા સુરાઽસુરનિષૂદનમ્।
પ્રહસ્ય ચ ભયાત્ સૌરિરિદં વચનમબ્રવીત્।।
અર્થ: દેવ-દાનવોનો નાશ કરી શકે તેવા શસ્ત્ર સાથે ઉભેલા દશરથને જોઈ શનિદેવ હસ્યા અને આ વચન બોલ્યા:
૧૫. પૌરુષં તવ રાજેન્દ્ર ! મયા દૃષ્ટં ન કસ્યચિત્।
દેવાસુરામનુષ્યાશઽચ સિદ્ધ-વિદ્યાધરોરગાઃ।।
અર્થ: "હે રાજેન્દ્ર! મેં તારા જેવું પરાક્રમ અન્ય કોઈનામાં જોયું નથી. દેવ, અસુર, મનુષ્ય, સિદ્ધ, વિદ્યાધર કે નાગ..."
૧૬. મયાવિલોકિતાઃ સર્વેભયં ગચ્છન્તિ તત્ક્ષણાત્।
તુષ્ટોઽહં તવ રાજેન્દ્ર ! તપસાપૌરુષેણ ચ।।
અર્થ: "...જેના પર પણ મારી દૃષ્ટિ પડે છે, તે ક્ષણવારમાં ભયભીત થઈ જાય છે. હે રાજેન્દ્ર! હું તારા તપ અને પરાક્રમથી પ્રસન્ન છું."
૧૭. વરં બ્રૂહિ પ્રદાસ્યામિ સ્વેચ્છયા રઘુનન્દનઃ !
પ્રસન્નોયદિ મે સૌરે ! એકશ્ચાસ્તુ વરઃ પરઃ।।
અર્થ: "હે રઘુનંદન! તારી ઈચ્છા મુજબ વરદાન માંગ, હું તને આપીશ." દશરથે કહ્યું, "હે શનિદેવ! જો આપ પ્રસન્ન હો તો મને આ વરદાન આપો."
૧૮. રોહિણીં ભેદયિત્વા તુ ન ગન્તવ્યં કદાચન્।
સરિતઃ સાગરા યાવદ્યાવચ્ચન્દ્રાર્કમેદિની।।
અર્થ: "જ્યાં સુધી નદીઓ, સાગરો, ચંદ્ર, સૂર્ય અને પૃથ્વી છે, ત્યાં સુધી આપ ક્યારેય રોહિણી નક્ષત્રનું ભેદન ન કરશો."
૧૯. યાચિતં તુ મહાસૌરે ! નઽન્યમિચ્છામ્યહં।
એવમસ્તુશનિપ્રોક્તં વરલબ્ધ્વા તુ શાશ્વતમ્।।
અર્થ: "હે શનિદેવ! મારે બીજું કંઈ જોઈતું નથી." શનિદેવે 'તથાસ્તુ' (એમ જ થશે) કહીને રાજાને શાશ્વત વરદાન આપ્યું.
૨૦. પ્રાપ્યૈવં તુ વરં રાજા કૃતકૃત્યોઽભવત્તદા।
પુનરેવાઽબ્રવીત્તુષ્ટો વરં વરમ્ સુવ્રત ! ।।
અર્થ: આ વરદાન મેળવી રાજા કૃતકૃત્ય થયા. ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા શનિદેવે ફરીથી કહ્યું, "હે સુવ્રત! હજુ બીજું વરદાન માંગ."
૨૧. પ્રાર્થયામાસ હૃષ્ટાત્મા વરમન્યં શનિં તદા।
નભેત્તવ્યં ન ભેત્તવ્યં ત્વયા ભાસ્કરનન્દન।।
અર્થ: હર્ષિત થઈને રાજાએ બીજું વરદાન માંગ્યું, "હે સૂર્યપુત્ર! આપે ક્યારેય રોહિણીનું ભેદન ન કરવું."
૨૨. દ્વાદશાબ્દં તુ દુર્ભિક્ષં ન કર્તવ્યં કદાચન।
કીર્તિરષામદીયા ચ ત્રૈલોક્યે તુ ભવિષ્યતિ।।
અર્થ: "આપ ક્યારેય બાર વર્ષનો દુષ્કાળ ન પાડશો. આ મારી વિનંતી છે અને આપની કીર્તિ ત્રણેય લોકમાં ફેલાશે."
૨૩. એવં વરં તુ સમ્પ્રાપ્ય હૃષ્ટરોમા સ પાર્થિવઃ।
રથોપરિધનુઃ સ્થાપ્યભૂત્વા ચૈવ કૃતાઞ્જલિઃ।।
અર્થ: વરદાન મેળવીને રાજા રોમાંચિત થઈ ગયા. રથ પર ધનુષ મૂકીને તેમણે હાથ જોડી નમસ્કાર કર્યા.
૨૪. ધ્યાત્વા સરસ્વતી દેવીં ગણનાથં વિનાયકમ્।
રાજા દશરથઃ સ્તોત્રં સૌરેરિદમથાઽકરોત્।।
અર્થ: સરસ્વતી દેવી અને ગણેશજીનું ધ્યાન ધરીને રાજા દશરથે શનિદેવની આ સ્તુતિ કરી:
શનિ સ્તુતિના મંત્રો (અર્થ)
૨૫. નમ: કૃષ્ણાય નીલાય શિતિકણ્ઠ નિભાય ચ।
નમ: કાલાગ્નિરૂપાય કૃતાન્તાય ચ વૈ નમ: ।।
અર્થ: જે કૃષ્ણ (શ્યામ) વર્ણના છે, નીલ રંગના છે અને શિવજી જેવા કંઠવાળા છે તેમને નમસ્કાર. જે કાળાગ્નિ રૂપ અને યમરાજ સમાન છે તેમને નમસ્કાર.
૨૬. નમો નિર્માંસ દેહાય દીર્ઘશ્મશ્રુજટાય ચ ।
નમો વિશાલનેત્રાય શુષ્કોદર ભયાકૃતે।।
અર્થ: જેનું શરીર માંસ વગરનું (દુબળું) છે, જેમને લાંબી દાઢી અને જટા છે, જેમના નેત્રો વિશાળ છે અને પેટ સુકાઈ ગયેલું છે તેવા ભયંકર રૂપવાળા શનિદેવને નમસ્કાર.
૨૭. નમ: પુષ્કલગાત્રાય સ્થૂલરોમ્ણેઽથ વૈ નમ:।
નમો દીર્ઘાય શુષ્કાય કાલદંષ્ટ્ર નમોઽસ્તુ તે।।
અર્થ: જેમના અંગો પુષ્ટ છે છતાં સૂકા છે, જેમના રૂંવાડા મોટા છે અને કાળ સમાન દાઢ છે તેમને નમસ્કાર.
૨૮. નમસ્તે કોટરાક્ષાય દુર્નરીક્ષ્યાય વૈ નમ: ।
નમો ઘોરાય રૌદ્રાય ભીષણાય કપાલિને।।
અર્થ: જેની આંખો ઉંડી (ખાડા જેવી) છે, જેમના તરફ જોવું અઘરું છે, જે ઘોર, રૌદ્ર, ભીષણ અને કપાલધારી છે તેમને નમસ્કાર.
૨૯. નમસ્તે સર્વભક્ષાય બલીમુખ નમોઽસ્તુ તે।
સૂર્યપુત્ર નમસ્તેઽસ્તુ ભાસ્કરેઽભયદાય ચ ।।
અર્થ: જે સર્વભક્ષી છે, જે સૂર્યપુત્ર છે અને ભય આપનારા છે તેમને નમસ્કાર.
૩૦. અધોદૃષ્ટે: નમસ્તેઽસ્તુ સંવર્તક નમોઽસ્તુ તે।
નમો મન્દગતે તુભ્યં નિસ્ત્રિંશાય નમોઽસ્તુતે ।।
અર્થ: જેમની દૃષ્ટિ નીચેની તરફ છે, જે સંવર્તક છે, જે મધ્યમ ગતિએ ચાલે છે અને જે તીક્ષ્ણ તલવાર સમાન છે તેમને નમસ્કાર.
૩૧. તપસા દગ્ધ-દેહાય નિત્યં યોગરતાય ચ ।
નમો નિત્યં ક્ષુધાર્તાય અતૃપ્તાય ચ વૈ નમ: ।।
અર્થ: જેમનું શરીર તપથી બળી ગયેલું છે, જે હંમેશા યોગમાં મગ્ન રહે છે, જે હંમેશા ભૂખ્યા અને અતૃપ્ત રહે છે તેમને નમસ્કાર.
૩૨. જ્ઞાનચક્ષુર્નમસ્તેઽસ્તુ કશ્યપાત્મજ-સૂનવે ।
તુષ્ટો દદાસિ વૈ રાજ્યં રુષ્ટો હરસિ તત્ક્ષણાત્ ।।
અર્થ: હે જ્ઞાનચક્ષુ! હે કશ્યપના પૌત્ર! આપ પ્રસન્ન થાઓ તો રાજ્ય આપો છો અને રૂઠો તો ક્ષણવારમાં બધું હરી લો છો.
૩૩. દેવાસુરમનુષ્યાશ્ચ સિદ્ધ-વિદ્યાધરોરગા:।
ત્વયા વિલોકિતા: સર્વે નાશં યાન્તિ સમૂલત:।।
અર્થ: દેવ, અસુર, મનુષ્ય, સિદ્ધ, વિદ્યાધર કે નાગ - જેના પર પણ તમારી દૃષ્ટિ પડે છે તેનો જડમૂળથી નાશ થાય છે.
૩૪. પ્રસાદ કુરુ મે સૌરે ! વારદો ભવ ભાસ્કરે।
એવં સ્તુતસ્તદા સૌરિર્ગ્રહરાજો મહાબલ: ।।
અર્થ: હે શનિદેવ! મારા પર પ્રસન્ન થાઓ અને વરદાન આપો. આ રીતે સ્તુતિ થવાથી ગ્રહરાજ શનિદેવ પ્રસન્ન થયા.
૩૫. એવં સ્તુતસ્તદા સૌરિર્ગ્રહરાજો મહાબલઃ।
અબ્રવીચ્ચ શનિર્વાક્યં હૃષ્ટરોમા ચ પાર્થિવઃ।।
અર્થ: મહાબળવાન શનિદેવે રાજાને સંતોષ સાથે વચન આપ્યું.
૩૬. તુષ્ટોઽહં તવ રાજેન્દ્ર ! સ્તોત્રેણાઽનેન સુવ્રત।
એવં વરં પ્રદાસ્યામિ યત્તે મનસિ વર્તતે।।
અર્થ: "હે રાજેન્દ્ર! હું તારા આ સ્તોત્રથી અત્યંત પ્રસન્ન છું. તારા મનમાં જે વરદાનની ઈચ્છા હોય તે માંગ."
૩૭. પ્રસન્નો યદિ મે સૌરે ! વરં દેહિ મમેપ્સિતમ્।
અદ્ય પ્રભૃતિ-પિંગાક્ષ ! પીડા દેયા ન કસ્યચિત્।।
અર્થ: દશરથે કહ્યું, "હે શનિદેવ! જો આપ પ્રસન્ન હો તો એવું વરદાન આપો કે આજ પછી કોઈને પણ પીડા ન આપશો."
૩૮. અદેયસ્તુ વરૌઽસ્માકં તુષ્ટોઽહં ચ દદામિ તે।।
અર્થ: શનિદેવે કહ્યું, "આ વરદાન આપવું કઠિન છે છતાં હું પ્રસન્ન છું એટલે તને આપું છું."
૩૯. ત્વયાપ્રોક્તં ચ મે સ્તોત્રં યે પઠિષ્યન્તિ માનવાઃ।
દેવઽસુર-મનુષ્યાશ્ચ સિદ્ધ વિદ્યાધરોરગા।।
અર્થ: (શનિદેવ કહે છે) હે રાજન! તેં જે મારું સ્તોત્ર ગાયું છે, તેનો જે કોઈ માનવો, દેવો, અસુરો, સિદ્ધો, વિદ્યાધરો કે નાગો પાઠ કરશે...
૪૦. ન તેષાં બાધતે પીડા મત્કૃતા વૈ કદાચન।
મૃત્યુસ્થાને ચતુર્થે વા જન્મ-વ્યય-દ્વિતીયગે।।
અર્થ: તેમને મારા દ્વારા થતી પીડા ક્યારેય બાધશે નહીં. પછી ભલે હું (કુંડળીમાં) આઠમા (મૃત્યુસ્થાન), ચોથા, પહેલા (જન્મ), બારમા (વ્યય) કે બીજા સ્થાનમાં હોઉં.
૪૧. ગોચરે જન્મકાલે વા દશાસ્વન્તર્દશાસુ ચ।
યઃ પઠેદ્ દ્વિ-ત્રિસન્ધ્યં વા શુચિર્ભૂત્વા સમાહિતઃ।।
અર્થ: ગોચર ભ્રમણમાં, જન્મ સમયે, મહાદશામાં કે અંતરદશામાં જે વ્યક્તિ પવિત્ર થઈને એકાગ્ર ચિત્તે દિવસમાં બે કે ત્રણ વાર (સવાર-સાંજ) આ પાઠ કરશે...
૪૨. ન તસ્ય જાયતે પીડા કૃતા વૈ મમનિશ્ચિતમ્।
પ્રતિમા લોહજાં કૃત્વા મમ રાજન્ ચતુર્ભુજામ્।।
અર્થ: તેને મારા કારણે થતી પીડા નિશ્ચિતપણે નહીં થાય. હે રાજન! લોઢાની મારી ચતુર્ભુજ (ચાર હાથવાળી) મૂર્તિ બનાવીને...
૪૩. વરદાં ચ ધનુઃ-શૂલ-બાણાંકિતકરાં શુભામ્।
આયુતમેકજપ્યં ચ તદ્દશાંશેન હોમતઃ।।
અર્થ: જેમાં મારા હાથોમાં વરદમુદ્રા, ધનુષ, ત્રિશૂળ અને બાણ હોય તેવી શુભ મૂર્તિની પૂજા કરી દસ હજાર જપ કરવા અને તેના દસમા ભાગનો (એક હજાર) હોમ કરવો.
૪૪. કૃષ્ણૈસ્તિલૈઃ શમીપત્રૈર્ધૃત્વાક્તૈર્નીલપંકજૈઃ।
પાયસસંશર્કરાયુક્તં ઘૃતમિશ્રં ચ હોમયેત્।।
અર્થ: કાળા તલ, શમીના પાન, ઘીમાં બોળેલા નીલા કમળ, સાકરવાળી ખીર અને ઘી મિશ્રિત આહુતિઓ આપવી.
૪૫. બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્તત્ર સ્વશક્તયા ઘૃત-પાયસૈઃ।
તૈલે વા તેલરાશૌ વા પ્રત્યક્ષ વ યથાવિધિઃ।।
અર્થ: પોતાની શક્તિ મુજબ બ્રાહ્મણોને ઘી અને ખીરનું ભોજન કરાવવું. તેલ દ્વારા અથવા તેલના પાત્રમાં વિધિપૂર્વક મારું પૂજન કરવું.
૪૬. પૂજનં ચૈવ મન્ત્રેણ કુંકુમાદ્યં ચ લેપયેત્।
નીલ્યા વા કૃષ્ણતુલસી શમીપત્રાદિભિઃ શુભૈઃ।।
અર્થ: મંત્રોચ્ચાર સાથે પૂજન કરી કુંકુમ વગેરેનો લેપ કરવો. ગળી (નીલ), કાળી તુલસી અને શમીના શુભ પાંદડાઓ અર્પણ કરવા.
૪૭. દદ્યાન્મે પ્રીતયે યસ્તુ કૃષ્ણવસ્ત્રાદિકં શુભમ્।
ધેનું વા વૃષભં ચાપિ સવત્સાં ચ પયસ્વિનીમ્।।
અર્થ: જે કોઈ મને પ્રસન્ન કરવા માટે કાળા વસ્ત્રો, ગાય અથવા બળદ કે પછી વાછરડાવાળી દૂધ આપતી ગાયનું દાન કરે છે...
૪૮. એવં વિશેષપૂજાં ચ મદ્વારે કુરુતે નૃપ !
મન્ત્રોદ્ધારવિશેષેણ સ્તોત્રેણઽનેન પૂજયેત્।।
અર્થ: હે રાજન! જે કોઈ મારા વારે (શનિવારે) આવી વિશેષ પૂજા કરે છે અને વિશેષ મંત્રો તથા આ સ્તોત્ર દ્વારા પૂજન કરે છે...
૪૯. પૂજયિત્વા જપેત્સ્તોત્રં ભૂત્વા ચૈવ કૃતાઞ્જલિઃ।
તસ્ય પીડાાં ન ચૈવઽહં કરિષ્યામિ કદાચન્।।
અર્થ: પૂજા કર્યા પછી જે બે હાથ જોડીને આ સ્તોત્રનો જાપ કરે છે, તેને હું ક્યારેય પીડા આપતો નથી.
૫૦. રક્ષામિ સતતં તસ્ય પીડાં ચાન્યગ્રહસ્ય ચ।
અનેનૈવ પ્રકારેણ પીડામુક્તં જગદ્ભવેત્।।૫૦
અર્થ: હું સતત તેની રક્ષા કરું છું અને અન્ય ગ્રહોની પીડાથી પણ તેને બચાવું છું. આ પ્રકારે આખું જગત પીડામાંથી મુક્ત થઈ શકે છે.
0 Comments