વર્ષો પહેલાં, નર્મદા નદીના કાંઠે આવેલું ધર્મનગર નામનું એક સુંદર ગામ હતું. ગામના લોકો ધર્મ-કર્મમાં ખૂબ માનતા હતા, એટલે દર ત્રણ વર્ષે આવતા પુરુષોત્તમ માસની તેઓ આતુરતાથી રાહ જોતા. આખો મહિનો નદીમાં સ્નાન, મંદિરોમાં ભજન અને દાન-પુણ્યનો માહોલ રહેતો. આ ગામમાં મુખ્યત્વે બે વ્યક્તિઓ જાણીતા હતા. એક તો ગામના સૌથી ધનિક વેપારી શેઠ ધનજીભાઈ અને બીજા હતા એક અત્યંત ગરીબ પણ જ્ઞાની ભક્ત રામદાસ.
શેઠ ધનજીભાઈ પાસે અઢળક સંપત્તિ હતી. તેઓ દર પુરુષોત્તમ માસમાં લાખો રૂપિયાનું દાન કરતા, જેમકે મોટા મોટા ભંડારા (જમણવાર) યોજવા, બ્રાહ્મણોને સોના-ચાંદીની ભેટ આપવી વગેરે. પરંતુ તેમના આ દાન પાછળ નિઃસ્વાર્થ ભાવના નહોતી, એટલે કે તેમનામાં 'અહંકાર' અને 'કીર્તિ'ની ભૂખ વધારે હતી. તેઓ ઈચ્છતા હતા કે આસપાસના ગામોમાં તેમનું નામ થાય.
બીજી તરફ, રામદાસ એક સામાન્ય ખેતમજૂર હતો, તો પણ તે સંતોષી હતો. તેની પત્ની તુલસી પણ ભગવાનની પરમ ભક્ત હતી. રામદાસ પાસે દાન કરવા માટે પૈસા નહોતા, પણ તેના હૃદયમાં ભગવાન માટે અનહદ પ્રેમ અને જીવમાત્ર માટે કરુણા હતી.
પુરુષોત્તમ માસ શરૂ થયો, એટલે ધનજીભાઈએ પોતાના બંગલાની બહાર મોટો મંડપ બંધાવ્યો. રોજ બપોરે અને સાંજે હજારો લોકો ત્યાં જમવા આવતા. ધનજીભાઈ ઊંચા આસન પર બેસીને લોકોને જમતા જોતા અને મનમાં વિચારતા કે, "મેં જેટલું દાન કર્યું છે, એટલું કોઈએ કર્યું નથી, તો આ વખતે ભગવાને મારા પર પ્રસન્ન થવું જ પડશે."
રામદાસ અને તુલસી પણ દરરોજ વહેલી સવારે સ્નાન કરવા જતા. તેમની પાસે ભગવાનને ધરાવવા માટે મોંઘી વસ્તુઓ નહોતી, જેમકે મીઠાઈઓ કે ફળો, એટલે તેઓ માત્ર ખેતરના તાજા ફૂલો અને તુલસીપત્ર અર્પણ કરતા. રામદાસ રોજ સાંજે મંદિરે જઈને ભક્તિભાવથી ભજન ગાતો.
એક દિવસ, રામદાસે તેની પત્નીને કહ્યું, "તુલસી, આખો મહિનો વીતવા આવ્યો. શેઠ ધનજીભાઈ તો રોજ અન્નદાન કરે છે, પણ આપણી પાસે તો દાન કરવા માટે એક મુઠ્ઠી અનાજ પણ નથી. તો શું પ્રભુ આપણી ભક્તિ સ્વીકારશે?"
તુલસીએ સ્મિત કરતા કહ્યું, "સ્વામી, ભગવાન ભૂખ્યા છે તો માત્ર પ્રેમ અને શ્રદ્ધાના. ભગવાને કહ્યું છે કે જે કોઈ મને પ્રેમથી એક પાંદડું કે ફૂલ પણ અર્પણ કરે છે, તેનો હું સ્વીકાર કરું છું. આપણી પાસે ભલે ધન નથી, પણ આપણું મન તો શુદ્ધ છે ને, એટલે ચિંતા ન કરો!"
પુરુષોત્તમ માસ પૂરો થવામાં માત્ર બે જ દિવસ બાકી હતા, અને એક સાંજે અચાનક હવામાન પલટાયું. આકાશમાં વાદળો છવાઈ ગયા અને ધોધમાર વરસાદ તૂટી પડ્યો. આ સમયે, ગામમાં એક અત્યંત વૃદ્ધ, બીમાર અને ફાટેલા કપડાં પહેરેલો ભિખારી આવી પહોંચ્યો. ઠંડીથી તે ધ્રૂજી રહ્યો હતો અને ભૂખથી ટળવળી રહ્યો હતો.
તે વૃદ્ધ સૌથી પહેલાં શેઠ ધનજીભાઈના બંગલે પહોંચ્યો, કેમકે ત્યાં ભવ્ય જમણવાર ચાલી રહ્યો હતો. સુગંધીદાર પકવાનોની સુગંધથી વૃદ્ધની ભૂખ વધુ ઉઘડી, એટલે તેણે દરવાજા પાસે ઊભા રહેલા ચોકીદારને કહ્યું, "ભાઈ, મને ખૂબ ભૂખ લાગી છે. મને થોડું જમવાનું અને રાતવાસો કરવા જગ્યા આપશો?"
ચોકીદારે તેને ધુત્કારતા કહ્યું, "ચાલ્યો જા અહીંથી! આ શેઠ ધનજીભાઈનો ભંડારો છે, એટલે અહીં માત્ર મોટા માણસો અને બ્રાહ્મણો જ જમે છે. તારા જેવા માટે અહીં કોઈ જગ્યા નથી."
વૃદ્ધે અંદર બેઠેલા ધનજીભાઈ સામે જોયું, પણ શેઠે મોઢું ફેરવી લીધું. તેમને લાગ્યું કે આવા મેલા-ઘેલા ભિખારીને અંદર બોલાવવાથી તેમના અમીર મહેમાનો નારાજ થશે. તો, વૃદ્ધ નિરાશ થઈને ધોધમાર વરસાદમાં આગળ વધ્યો. વરસાદમાં ભીંજાતો તે વૃદ્ધ ગામના છેવાડે આવેલા રામદાસના ઝૂંપડે પહોંચ્યો. રામદાસના ઝૂંપડામાં નળિયાં તૂટેલા હતા, એટલે પાણી ટપકી રહ્યું હતું.
વૃદ્ધે દરવાજો ખખડાવ્યો, તો રામદાસે તરત જ દરવાજો ખોલ્યો. એક બીમાર વૃદ્ધને જોઈને તેનું હૃદય દ્રવી ઊઠ્યું અને તેણે તેને આદરપૂર્વક અંદર લીધો. તુલસીએ તરત જ તેને લૂંછવા માટે કોરું કપડું આપ્યું અને રામદાસે પોતાના સ્વચ્છ કપડાં પહેરવા આપ્યા.
વૃદ્ધે કહ્યું, "દીકરા, મેં બે દિવસથી કંઈ ખાધું નથી, એટલે મને ખૂબ ભૂખ લાગી છે." ઘરમાં માત્ર બે બાજરીના રોટલા અને થોડું ગોળ-મરચું જ બચ્યા હતા, જે રામદાસ અને તુલસીનું રાતનું ભોજન હતું. જો તે આ ભોજન વૃદ્ધને આપી દે, તો બંનેને ભૂખ્યા સૂવું પડે. પરંતુ એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વિના, તુલસીએ પ્રેમથી થાળી પીરસી અને રામદાસે વૃદ્ધની સામે મૂકી.
તેમણે કહ્યું, "બાપજી, અમારા ગરીબના ઘરમાં આ સૂકો રોટલો જ છે, તો પ્રભુનો પ્રસાદ સમજીને આરોગી લો." વૃદ્ધે ખૂબ જ તૃપ્તિથી ભોજન કર્યું. ત્યારબાદ તુલસીએ વૃદ્ધના પગમાં ઔષધિ લગાવી. રામદાસ અને તુલસીએ આખી રાત જાગીને વૃદ્ધની સેવા કરી, જેમકે તેને ટપકતા પાણીથી બચાવવા ગોદડાં ગોઠવી રાખ્યા અને પોતે ભૂખ્યા પેટે પ્રભુનું સ્મરણ કરતા રહ્યા.
વહેલી સવારે જ્યારે વરસાદ રોકાયો અને સૂર્યનું કિરણ ઝૂંપડામાં પડ્યું, ત્યારે એક અદભુત ઘટના ઘટી. ઝૂંપડાની અંદર અચાનક એક દિવ્ય પ્રકાશ ફેલાઈ ગયો અને રામદાસે જોયું કે પેલો બીમાર વૃદ્ધ ત્યાં નહોતો, પરંતુ તેની જગ્યાએ સ્વયં ભગવાન પુરુષોત્તમ (શ્રી વિષ્ણુ) ઊભા હતા.
રામદાસ અને તુલસી ભાવવિભોર થઈને ભગવાનના ચરણોમાં પડી ગયા. ભગવાને કહ્યું, "હું તમારી નિઃસ્વાર્થ સેવાભાવથી અત્યંત પ્રસન્ન છું. રામદાસે કહ્યું, "હે પ્રભુ! આપના દર્શન પછી મારે બીજું કંઈ નથી જોઈતું. બસ, મારા હૃદયમાં હંમેશા આપની ભક્તિ રહે અને મારા હાથે કોઈનું અપમાન ન થાય, એવો આશીર્વાદ આપો." ભગવાને તેમને આશીર્વાદ આપ્યા અને અંતર્ધ્યાન થઈ ગયા.
બીજી તરફ, તે રાત્રે શેઠ ધનજીભાઈને એક સપનું આવ્યું અને તેમાં ભગવાને તેમને કહ્યું, "ધનજી, તેં લાખોનું દાન કર્યું, પણ તારા હૃદયમાં દયા નથી. તેં મારા એક ભૂખ્યા સ્વરૂપને કાઢી મૂક્યો, એટલે તારું કરેલું બધું જ પુણ્ય અહંકારમાં ભસ્મ થઈ ગયું છે."
શેઠ ઝબકીને જાગી ગયા અને તેમને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ. સવાર પડતાં જ તેઓ દોડતા રામદાસના ઝૂંપડે પહોંચ્યા અને તેમના પગમાં પડી ગયા. તે દિવસ પછી શેઠનું જીવન બદલાઈ ગયું. તેમણે પોતાના નામનો દેખાડો કરવાનું બંધ કર્યું, એટલે કે તેઓ ગુપ્ત દાન કરવા લાગ્યા અને ગામના ગરીબોની જાતે જઈને સેવા કરવા લાગ્યા.
0 Comments